बुबाले जीवनभर खेती गरे तर राम्रो कमाइ भएन, छोराले खोजे ५० हजार किसानका लागि आम्दानीको नयाँ बाटो
भारतका युवा भावेश पाटीदारले बुबाको संघर्षबाट प्रेरित भएर सुरु गरेको सौर्य ऊर्जा उद्यम अहिले हजारौँ किसानसम्म पुगेको छ। उनको कम्पनीले खेतीसँगै बिजुली उत्पादन गरेर अतिरिक्त आम्दानी गर्ने अवसर सिर्जना गरिरहेको छ।
जीविको | काठमाडौं। भारतको मध्यप्रदेशका भावेश पाटीदार किसान परिवारमा हुर्किएका हुन्। उनका बुबाले जीवनभर खेती गरे। बिहानदेखि बेलुकासम्म खेतमा पसिना बगाए। तर, परिवारका लागि नियमित र राम्रो आम्दानी गर्न निकै संघर्ष गर्नुपर्यो।
बुबाले बारम्बार भन्ने एउटा कुरा भावेशको मनमा गहिरो गरी बसेको थियो, ‘मैले जीवनभर खेती गरेँ, तर कहिल्यै राम्रो आम्दानी गर्न सकिनँ।’
बुबाको यही दुःख र संघर्ष देखेर हुर्किएका भावेशले पछि किसानको आम्दानी बढाउने नयाँ उपाय खोजे। आज उनको प्रयास भारतका हजारौँ किसानसम्म पुगेको छ।
पढाइपछि बुबाको समस्याको समाधान खोजे
मध्यप्रदेशको खलघाटमा हुर्किएका भावेशले भारतको प्रतिष्ठित शैक्षिक संस्था आईआईटी–बीएचयू (IIT-BHU) मा अध्ययन गरे। त्यसपछि प्रविधि क्षेत्रमा आफ्नो करिअर बनाए।
तर, बुबाले खेतीबाट भोगेको आर्थिक कठिनाइ उनले बिर्सिएका थिएनन्।
खेतीबाट हुने आम्दानी मौसम, वर्षा, उत्पादन र बजार मूल्यमा निर्भर हुन्छ। कहिले उत्पादन राम्रो भए पनि मूल्य पाइँदैन भने कहिले मौसमले साथ दिँदैन। वर्षभरि मेहनत गर्दा पनि किसानले नियमित आम्दानी गर्न सक्दैनन्।
यही समस्याको समाधान खोज्दै भावेशले किसानलाई सौर्य ऊर्जाबाट पनि आम्दानी गर्न सहयोग गर्ने सोच बनाए।
उनले सुरुमा आफ्नै परिवारको जग्गामा दुई मेगावाट क्षमताको सौर्य विद्युत् आयोजना स्थापना गरे। त्यसबाट उत्पादित बिजुली विद्युत् वितरण प्रणालीमा बिक्री गर्न थाले।
उनको यो प्रयास देखेर छिमेकी किसानहरूले पनि सौर्य ऊर्जाबाट आम्दानी गर्ने सम्भावनाबारे चासो देखाए।
त्यसपछि उनले नोभेम्बर २०२४ मा मध्यप्रदेशको इन्दौरमा सोलारस्योर (SolarSure) नामक नवीकरणीय ऊर्जा कम्पनी स्थापना गरे।
५० हजारभन्दा बढी किसानसम्म पुगेको उद्यम
भावेशको कम्पनीले किसानलाई आफ्नो जग्गामा सौर्य विद्युत् आयोजना स्थापना गर्न सहयोग गर्दै आएको छ।
कम्पनीले सौर्य ऊर्जा परियोजनाको योजना बनाउने, लगानी र वित्तीय व्यवस्थापनमा सहयोग गर्ने, उपकरण जडान गर्ने तथा उत्पादित बिजुली विद्युत् वितरण प्रणालीसँग जोड्ने काममा सहजीकरण गर्छ।
कम्पनीका अनुसार, स्थापनापछिको करिब दुई वर्षमा भारतका ६ राज्यका ५० हजारभन्दा बढी किसान उसका परियोजनासँग जोडिएका छन्।
मध्यप्रदेश, राजस्थान, छत्तीसगढ, तेलंगाना, उत्तरप्रदेश र ओडिशामा कम्पनीका परियोजना सञ्चालनमा छन्।
कम्पनीले ३०० मेगावाटभन्दा बढी क्षमताका सौर्य ऊर्जा आयोजना सञ्चालनमा ल्याएको दाबी गरेको छ।
खेतीसँगै बिजुली बेचेर पनि कमाइ
भावेशको अवधारणा सरल छ। किसानले आफ्नो जग्गामा खेती मात्र होइन, सौर्य विद्युत् उत्पादन गरेर पनि आम्दानी गर्न सक्छन्।
कम उब्जनी हुने वा पूर्ण रूपमा प्रयोग नभएको जग्गामा सौर्य प्यानल जडान गरेर बिजुली उत्पादन गर्न सकिन्छ। त्यसरी उत्पादन भएको बिजुली सम्बन्धित विद्युत् वितरण कम्पनीलाई बिक्री गरेर अतिरिक्त आम्दानी गर्न सकिन्छ।
यसबाट किसानले खेतीमा मात्र निर्भर रहनुपर्ने अवस्था घटाउन सक्छन्। मौसम खराब हुँदा वा उत्पादनको मूल्य कम हुँदा पनि सौर्य ऊर्जाबाट नियमित आम्दानी गर्ने सम्भावना हुन्छ।
यद्यपि, यस्तो परियोजनाबाट आम्दानी गर्न प्रारम्भिक लगानी, उपयुक्त जग्गा, प्राविधिक पूर्वाधार र विद्युत् खरिद सम्झौता आवश्यक पर्छ।
भारत सरकारले सञ्चालन गरेको पीएम–कुसुम (PM-KUSUM) जस्ता योजनाले पनि किसानलाई सौर्य ऊर्जामा लगानी गर्न र विद्युत् उत्पादनबाट आम्दानी गर्न सहयोग पुर्याउँदै आएका छन्।
बुबाको संघर्षबाट जन्मिएको प्रेरणादायी उद्यम
भावेशको कथा एउटा सफल उद्यमको मात्र होइन, आफ्नै परिवार र समुदायले भोगेको समस्याको समाधान खोज्ने प्रयासको पनि हो।
बुबाले जीवनभर खेती गर्दा भोगेको आर्थिक कठिनाइले उनलाई किसानका लागि आम्दानीको नयाँ स्रोत खोज्न प्रेरित गर्यो।
उनले आफ्नो शिक्षा, सीप र प्रविधिसम्बन्धी अनुभवलाई किसानको वास्तविक आवश्यकतासँग जोडे।
भावेशको प्रयास नेपालजस्ता कृषिप्रधान देशका युवाका लागि पनि प्रेरणादायी हुन सक्छ।
नेपालमा पनि धेरै किसान मौसम, उत्पादन लागत र बजार मूल्यका कारण नियमित आम्दानी गर्न संघर्ष गरिरहेका छन्। कृषिमा नयाँ प्रविधि, वैकल्पिक ऊर्जा र उद्यमशीलताको प्रयोगबाट आम्दानीका थप अवसर खोज्न सकिन्छ।
भावेशको यात्राले एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—उद्यम सुरु गर्न सधैँ ठूलो विचार चाहिँदैन। कहिलेकाहीँ आफ्नै घरपरिवारले भोगिरहेको समस्याको समाधान खोज्ने प्रयासबाट पनि ठूलो उद्यमको सुरुवात हुन सक्छ।
