आगामी साता भारी वर्षाको सम्भावना, किसानलाई धान काट्नुअघि मौसम हेर्न र आवश्यक तयारी गर्न आग्रह

कात्तिक ११ देखि १५ गतेसम्म वर्षाले मौसम प्रभावित हुन सक्ने; काटेको धान खेतमै नछाड्न, हिमाली यात्रामा पनि सावधानी अपनाउन सुझाव

काठमाडौं, कात्तिक ७। आगामी साता नेपालका विभिन्न भागमा वर्षा हुने सम्भावना देखिएपछि जल तथा मौसम विज्ञान विभागले किसान, पर्यटक र सर्वसाधारणलाई आवश्यक पूर्वतयारी तथा सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।

बंगालको खाडीमा विकसित भइरहेको न्यूनचापीय प्रणाली चक्रवाती आँधीमा परिणत हुने सम्भावना रहेको र त्यसको प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्ने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको हो।

महाशाखाले शुक्रबार जारी गरेको ‘पोस्ट मनसुन विशेष मौसम बुलेटिन–१’ अनुसार आगामी कात्तिक ११ गते बुधबारदेखि कात्तिक १५ गते आइतबारसम्म (अक्टोबर २८ देखि नोभेम्बर १) नेपालको मौसम प्रभावित हुन सक्नेछ।

तर उक्त अवधिमा देशका कुन स्थानमा कति पानी पर्ने र वर्षाले कस्तो जोखिम निम्त्याउने भन्ने कुरा अहिले नै निश्चित भइसकेको छैन।

विशेषगरी धान काट्ने र भित्र्याउने समय भएकाले सम्भावित वर्षाबाट किसानलाई क्षति हुन सक्ने भन्दै मौसमको अवस्था बुझेर मात्र कृषि कार्यको योजना बनाउन सुझाव दिइएको छ।

किन फेरि पानी पर्ने सम्भावना देखियो?

नेपालबाट यस वर्षको मनसुन बाहिरिसकेको भए पनि बंगालको खाडीमा नयाँ न्यूनचापीय प्रणाली विकसित भइरहेको छ।

भारतको मौसम विज्ञान विभागले अक्टोबर २४ मा जारी गरेको विवरणअनुसार उक्त प्रणाली अक्टोबर २६ सम्ममा चक्रवाती आँधीमा परिणत हुन सक्ने सम्भावना छ।

त्यसपछि यो प्रणाली पश्चिम–उत्तरपश्चिम दिशातर्फ अघि बढ्दै अक्टोबर २८ आसपास भारतको आन्ध्र प्रदेशको तटीय क्षेत्रमा पुग्ने अनुमान गरिएको छ।

यसको अप्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्ने मौसमविद्हरूको विश्लेषण छ।

मौसमविद् विनोद पोखरेलले विभिन्न पूर्वानुमान मोडेलको विश्लेषणका आधारमा अक्टोबर २९ देखि नोभेम्बर १ सम्म नेपालमा वर्षाको जोखिम बढ्न सक्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार विशेषगरी अक्टोबर ३० र ३१ (कात्तिक १३ र १४) मा केही स्थानमा बढी वर्षा हुन सक्ने संकेत देखिएका छन्।

उनले केही स्थानमा पाँच दिनको अवधिमा जम्मा २०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा हुन सक्ने सम्भावनासमेत औँल्याएका छन्। तर यो मौसम मोडेलको प्रारम्भिक अनुमान हो, जल तथा मौसम विज्ञान विभागले पुष्टि गरेको वर्षाको मात्रा होइन।

विभागले भने मौसमी प्रणालीको विकासक्रम निरन्तर अनुगमन गरिरहेको र आगामी दिनमा यसको सम्भावित प्रभावबारे थप स्पष्ट पूर्वानुमान जारी गरिने जनाएको छ।

धान काट्ने बेला : किसानले के गर्ने?

नेपालका धेरै जिल्लामा अहिले धान पाक्ने, काट्ने, सुकाउने र भित्र्याउने समय चलिरहेको छ।

यस्तो समयमा पानी परेमा विशेषगरी काटेर खेतमै सुकाउन राखिएको धान बढी जोखिममा पर्छ। पानीले भिजेको धान समयमै सुकाउन नसके कुहिने, उम्रने वा गुणस्तर बिग्रिने समस्या आउन सक्छ।

यसअघि असोज अन्तिमतिर र कात्तिकको सुरुवातमा परेको वर्षा तथा हावाहुरीले कैलाली, बर्दिया, दाङलगायतका जिल्लामा धानबालीमा क्षति पुर्‍याएको थियो। काटेर खेतमै सुकाउन राखिएको धान डुबानमा परेको र केही स्थानमा धान उम्रिन थालेको समाचारसमेत सार्वजनिक भएका थिए।

सम्भावित क्षति कम गर्न किसानले अहिले केही सावधानी अपनाउन सक्छन्।

१. मौसम हेरेर मात्र धान काट्ने निर्णय गर्ने

आगामी दिनमा आफ्नो क्षेत्रमा पानी पर्ने सम्भावना छ भने धान काट्न हतार गर्नु हुँदैन। काटिसकेपछि सुकाएर सुरक्षित स्थानमा भित्र्याउन पर्याप्त समय छैन भने मौसममा सुधार आएपछि मात्रै कटानी गर्ने योजना बनाउनु उचित हुन्छ।

तर धान पूर्ण रूपमा पाकिसकेको छ र वर्षा सुरु हुनुअघि काटेर, सुकाएर सुरक्षित रूपमा भित्र्याउन सकिन्छ भने स्थानीय मौसम पूर्वानुमान र कृषि प्राविधिकको सल्लाहअनुसार काम अघि बढाउन सकिन्छ।

२. काटेको धान खेतमै नछाड्ने

काटेर खेतमा राखिएको धानलाई सम्भव भएसम्म सुरक्षित तथा ओभानो ठाउँमा सार्नुपर्छ। वर्षाको सम्भावना भएका बेला धेरै दिनसम्म खुला खेतमै सुकाउन छाड्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

३. भित्र्याएको धान सुरक्षित राख्ने

धानलाई राम्रोसँग सुकाएर मात्र भण्डारण गर्नुपर्छ। वर्षाबाट जोगाउन त्रिपाल वा अन्य सुरक्षित व्यवस्था गर्न सकिन्छ। तर धानलाई भिजेको अवस्थामा लामो समय बन्द गरेर राख्नु हुँदैन।

४. खेतमा पानी निकासको व्यवस्था गर्ने

सम्भावित वर्षा र डुबानबाट क्षति कम गर्न खेत तथा आसपासका पानी निकास हुने ठाउँ सफा राख्नु उपयुक्त हुन्छ। विशेषगरी होचा तथा डुबान हुने खेतमा ध्यान दिन आवश्यक छ।

५. स्थानीय मौसमको सूचना नियमित हेर्ने

एक ठाउँमा पानी परे पनि अर्को ठाउँमा नपर्न सक्छ। त्यसैले किसानले आफ्नो जिल्ला वा पालिकाको मौसम पूर्वानुमान बुझेर मात्र कटानी र अन्य कृषि कार्यको निर्णय लिनुपर्छ।

विगतको वर्षाले धानमा कति क्षति गर्‍यो?

हालैको वर्षाले किसानलाई पुर्‍याएको क्षतिको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ।

कृषि मन्त्रालयबाट प्राप्त तथ्यांक उद्धृत गर्दै अक्टोबर १९ मा प्रकाशित समाचारअनुसार सेप्टेम्बर २४ देखि २७ सम्मको वर्षाले देशभर २२९.३३ हेक्टर क्षेत्रफलको धानबाली प्रभावित भएको थियो।

यसबाट करिब ४३८ मेट्रिक टन उत्पादन घट्ने तथा दुई करोड एक लाख ७० हजार रुपैयाँ बराबरको आर्थिक क्षति भएको अनुमान गरिएको छ।

सबैभन्दा बढी क्षति लुम्बिनी प्रदेशका बाँके र दाङमा भएको विवरणमा उल्लेख छ।

त्यसैले आगामी वर्षाको सम्भावनालाई किसानले गम्भीरतापूर्वक लिएर आफ्नो बाली सुरक्षित राख्ने तयारी गर्नु आवश्यक देखिन्छ।

हिमाली क्षेत्रमा हिमपातको पनि सम्भावना

सम्भावित वर्षाले कृषि क्षेत्रसँगै पर्यटन र पर्वतारोहण क्षेत्रमा पनि प्रभाव पार्न सक्छ।

मौसमविद्हरूका अनुसार उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमपात हुन सक्ने सम्भावना छ। हिमपातसँगै अत्यधिक चिसो, कमजोर दृश्यता तथा कठिन यात्रा अवस्थाको जोखिम बढ्न सक्छ।

यस अवधिमा उच्च हिमाली क्षेत्रमा पदयात्रा, पर्वतारोहण वा लामो यात्रा गर्ने तयारीमा रहेका व्यक्तिले गन्तव्यको पछिल्लो मौसम अवस्था र आधिकारिक सूचना हेर्न आवश्यक छ।

विशेषगरी दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा प्रतिकूल मौसमको संकेत देखिएमा यात्रा स्थगित वा पुनःतालिकीकरण गर्नु सुरक्षित हुन सक्छ।

त्यस्तै, भारी वर्षा हुने स्थानमा नदी तथा खोलामा पानीको बहाव बढ्ने, डुबान तथा पहिरोको जोखिम उत्पन्न हुन सक्ने भएकाले स्थानीय प्रशासन र सम्बन्धित निकायका सूचना पालना गर्नु आवश्यक हुन्छ।

के देशभर भारी वर्षा हुने निश्चित छ?

अहिलेसम्म देशभर एकैसाथ भारी वर्षा हुने निश्चित भएको छैन।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले कात्तिक ११ देखि १५ गतेसम्म मौसम प्रभावित हुन सक्ने जनाएको छ। तर वर्षाको मात्रा, स्थान र जोखिमको स्तरबारे थप विश्लेषण आवश्यक रहेको स्पष्ट पारेको छ।

त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अत्यधिक वर्षा वा विनाशकारी आँधीसम्बन्धी अपुष्ट दाबीलाई निश्चित पूर्वानुमानका रूपमा लिनु हुँदैन।

यद्यपि, मौसम प्रतिकूल हुने सम्भावना देखिएकाले किसान, यात्रु र जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकले समयमै आवश्यक तयारी गर्नु बुद्धिमानी हुन्छ।

आधिकारिक मौसम सूचना कहाँ हेर्ने?

जल तथा मौसम विज्ञान विभागको वेबसाइट https://www.dhm.gov.np/ तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाको वेबसाइट https://dhm.gov.np/mfd/ मा मौसमसम्बन्धी पूर्वानुमान र सूचना हेर्न सकिन्छ।

मौसम तथा बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि निःशुल्क टेलिफोन नम्बर ११५५ मा पनि सम्पर्क गर्न सकिन्छ।

मौसमको पछिल्लो अवस्थाबारे जानकारी लिएर मात्र धान कटानी, बाली भण्डारण तथा यात्राको योजना बनाउन विभागले आग्रह गरेको छ।

यो समाचार २४ अक्टोबर २०२६ सम्म उपलब्ध मौसम पूर्वानुमान, भारतीय मौसम विज्ञान विभागको विवरण तथा मौसमविद्हरूको विश्लेषणमा आधारित छ। नयाँ मौसमी सूचना जारी भएसँगै पूर्वानुमान परिवर्तन हुन सक्छ।