ललितपुरको पाटनढोकामा रहेको एउटा सानो जुत्ता मर्मत तथा रङ लगाउने पसलमा भेटिइन्, ३७ वर्षीया संगीता बिसुंखे। जीविको मिडियाको टोली त्यहाँ पुग्दा उनी पुराना जुत्ता मर्मत गर्न व्यस्त थिइन्।

गोदावरीकी संगीताले जुत्ता बनाउने, मर्मत गर्ने र रङ लगाउने काम थालेको चार वर्ष भयो। अहिले यही कामबाट हुने आम्दानीले उनी घरखर्च चलाउँछिन्, कोठाभाडा तिर्छिन् र आफ्ना दुई छोरीलाई पढाउँछिन्।

तर उनको यो यात्रा कुनै औपचारिक तालिमबाट सुरु भएको होइन।

पहिले उनका परिवारका पुरुष सदस्यहरू जुत्ता बनाउने र मर्मत गर्ने काम गर्थे। संगीता उनीहरूलाई सघाउँथिन्, काम गरेको हेर्थिन् र सिक्ने प्रयास गर्थिन्।

त्यतिबेला उनको मनमा एउटा प्रश्न उठिरहन्थ्यो—पुरुषले गर्न सक्ने जुत्ताको काम महिलाले चाहिँ किन गर्न सक्दैनन्?

जुत्ता बनाउने र मर्मत गर्ने काममा प्रायः पुरुषहरू नै देखिने हाम्रो समाजमा संगीताका लागि यो काममा हात हाल्नु त्यति सहज थिएन। सुरुमा पुरुषहरूले जुत्ता छुनसमेत नदिने गरेको अनुभव उनी सुनाउँछिन्।

तर उनी पछि हटिनन्। काम गरेको हेर्दै, सघाउँदै र आफैँ अभ्यास गर्दै उनले जुत्ता मर्मत गर्ने र रङ लगाउने सीप सिकिन्।

आज उनी आफैँ जुत्ता मर्मत गर्छिन्, पुराना जुत्तामा रङ लगाउँछिन् र यही सीपबाट आम्दानी गर्छिन्।

संगीता दैनिक १० देखि १२ घण्टासम्म काम गर्छिन्। आम्दानी ठूलो नभए पनि परिवारको दैनिक आवश्यकता पूरा गर्न र दुई छोरीको पढाइमा खर्च गर्न सकेकोमा उनी खुसी छिन्।

उनका अनुसार काम गर्ने क्रममा कतिपय ग्राहकले खुसी भएर तोकिएभन्दा केही बढी पैसा पनि दिन्छन्। विशेषगरी महिला ग्राहकहरूका लागि महिला नै जुत्ता मर्मत गर्ने पसलमा आउन सहज भएको अनुभव पनि उनीसँग छ।

संगीतालाई आफ्नो कामप्रति गर्व छ। अरूले गरेको हेरेर सिकेको सीपले आज उनलाई परिवारको जिम्मेवारी पूरा गर्न सहयोग गरिरहेको छ।

उनको कथा ठूलो लगानी, महँगो तालिम वा ठूलो व्यवसायको होइन। यो त काम सिक्ने इच्छा, निरन्तर अभ्यास र आफ्नै मेहनतबाट जीविका चलाउन सकिन्छ भन्ने एउटा उदाहरण हो।

अझ महत्त्वपूर्ण कुरा, संगीताले परम्परागत रूपमा पुरुषहरूको काम मानिने पेसामा पनि महिलाले सीप सिकेर काम गर्न सक्छन् भन्ने देखाएकी छन्।

पाटनढोकाको सानो पसलमा पुराना जुत्ता मर्मत गर्दै गरेकी संगीताको कथा केवल रोजीरोटीको कथा होइन। यो श्रमको सम्मान, महिलाको आत्मविश्वास र परिवारप्रतिको जिम्मेवारीको कथा पनि हो।