काठमाडौं — सरकारी स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा आबद्ध हुन अब दर्ता सहयोगी खोज्दै वा कार्यालय धाउँदै हिँड्नुपर्ने बाध्यता कम भएको छ। सर्वसाधारणले घरमै बसेर मोबाइल वा कम्प्युटरबाट आफ्नो परिवारको स्वास्थ्य बीमा दर्ता गर्न सक्ने भएका छन्।

स्वास्थ्य बीमा बोर्डले २०८३ साउन २९ गतेदेखि HIB e-Portal मार्फत अनलाइन आबद्धता तथा नवीकरण प्रणाली सञ्चालनमा ल्याएको हो। यससँगै नयाँ परिवार दर्ता, पुरानो बीमा विवरण अनलाइन प्रणालीसँग जोड्ने, नवीकरण गर्नेलगायतका काम डिजिटल माध्यमबाट गर्न सकिन्छ।

स्वास्थ्य बीमा बोर्डले सञ्चालन गरेको अनलाइन प्रणाली राष्ट्रिय परिचयपत्र प्रणालीसँग समेत अन्तरआबद्ध गरिएको छ। राष्ट्रिय परिचयपत्र नम्बर भएका व्यक्तिले त्यसको प्रयोग गर्न सक्छन् भने राष्ट्रिय परिचयपत्र नभएका सदस्यको विवरण पनि प्रणालीले उपलब्ध गराएको वैकल्पिक प्रक्रियाबाट प्रविष्ट गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ।

घरबाटै स्वास्थ्य बीमा कसरी गर्ने?

स्वास्थ्य बीमा गर्न इन्टरनेट भएको मोबाइल, कम्प्युटर वा ल्यापटप प्रयोग गर्न सकिन्छ। प्रक्रिया सामान्य रूपमा यसरी अघि बढ्छ:

1. स्वास्थ्य बीमा बोर्डको HIB e-Portal खोल्नुहोस्।
   नयाँ बीमा गर्न स्वास्थ्य बीमा बोर्डको आधिकारिक HIB e-Portal मा गई ‘नयाँ परिवार दर्ता’ अर्थात् नयाँ दर्ताको विकल्प छान्नुपर्छ। स्वास्थ्य बीमा बोर्डको HIB e-Portal खोल्नुहोस्
2. परिवारमूलीको खाता बनाउनुहोस्।
   सुरुमा परिवारमूलीको पूरा नाम अङ्ग्रेजीमा, मोबाइल नम्बर र चाहेमा इमेल ठेगाना राख्नुपर्छ। इमेल वैकल्पिक भए पनि परिवारमूलीको मोबाइल नम्बर आवश्यक हुन्छ।
3. OTP राखेर मोबाइल नम्बर प्रमाणित गर्नुहोस्।
   दर्ता गरेपछि मोबाइल वा इमेलमा प्राप्त OTP राखेर खाता प्रमाणित गर्नुपर्छ। त्यसपछि आफ्नो पासवर्ड बनाएर खाता सुरक्षित गर्न सकिन्छ।
4. लगइन गरेर नयाँ स्वास्थ्य बीमा आबद्धताको प्रक्रिया सुरु गर्नुहोस्।
   खाता बनेपछि HIB e-Portal मा लगइन गरी नयाँ आबद्धताको प्रक्रिया अघि बढाउन सकिन्छ। प्रणालीमा मागिएको विद्युतीय मञ्जुरी स्वीकार गरी परिवारमूलीको राष्ट्रिय परिचयपत्र नम्बर उपलब्ध भए सो विवरण राख्न सकिन्छ। राष्ट्रिय परिचयपत्र उपलब्ध नभएको अवस्थामा अन्य आवश्यक परिचय विवरणका आधारमा प्रक्रिया अघि बढाउन सकिने व्यवस्था रहेको छ।
5. परिवारका सदस्यको विवरण भर्नुहोस्।
   परिवारमूलीसहित बीमामा समावेश गर्न चाहेका परिवारका सदस्यको व्यक्तिगत विवरण तथा नाता पुष्टि गर्ने आवश्यक विवरण वा कागजात प्रणालीमा राख्नुपर्छ। विवरण भर्दा नाम, जन्ममिति तथा परिचयसम्बन्धी जानकारी सरकारी कागजातसँग मिल्ने गरी राख्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
6. बीमा योगदान रकम अनलाइन तिर्नुहोस्।
   आवश्यक विवरण पूरा भएपछि बीमा योगदान रकम डिजिटल माध्यमबाट भुक्तानी गर्न सकिन्छ। स्वास्थ्य बीमा बोर्डका अनुसार eSewa, Khalti र connectIPS जस्ता विद्युतीय माध्यमबाट रकम तिर्न सकिने व्यवस्था छ।
7. बोर्डबाट विवरण प्रमाणित भएपछि बीमा सदस्यता जारी हुन्छ।
   भुक्तानी पुष्टि भएपछि स्वास्थ्य बीमा बोर्डले विवरण प्रमाणिकरण गर्छ। प्रक्रिया पूरा भएपछि स्वास्थ्य बीमा सदस्यता कार्ड जारी हुन्छ। बोर्डले नागरिक एप तथा HIB Profile मार्फत उपलब्ध डिजिटल कार्ड प्रयोग गरेर पनि स्वास्थ्य बीमा सेवा लिन सकिने व्यवस्था गरेको छ।

कति पैसा लाग्छ?

स्वास्थ्य बीमा बोर्डका अनुसार एकदेखि पाँच जनासम्म सदस्य भएको परिवारले वार्षिक रु. ३,५०० योगदान गर्नुपर्छ। परिवारमा पाँच जनाभन्दा बढी सदस्य भए प्रत्येक थप सदस्यका लागि रु. ७०० थपिन्छ। परिवारमा पाँच जनाभन्दा कम सदस्य भए पनि न्यूनतम योगदान रु. ३,५०० नै हुन्छ।

पाँच जनासम्मको परिवारले वार्षिक रूपमा अधिकतम रु. १ लाखसम्मको स्वास्थ्य उपचार सेवा पाउन सक्छ। पाँचभन्दा बढी प्रत्येक सदस्य थपिँदा सुविधा सीमा रु. २० हजारका दरले बढ्दै अधिकतम रु. २ लाखसम्म पुग्न सक्छ। यो रकम बीमितलाई नगद दिइने होइन; बीमाअन्तर्गत तोकिएका स्वास्थ्य संस्थाबाट उपचार सेवा लिँदा प्रयोग हुने सुविधा रकम हो।

क्यान्सर, मुटुरोग, मिर्गौला रोग, हेड इन्जुरी, स्पाइनल इन्जुरी, सिकलसेल एनिमिया, पार्किन्सोनिजम र अल्जाइमरजस्ता बोर्डले तोकेका कडा रोगका बिरामीले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेमा थप रु. १ लाखसम्मको सुविधा पाउन सक्ने व्यवस्था छ।

पैसा सरकारले तिरिदिने समूह पनि छन्

स्वास्थ्य बीमा बोर्डका अनुसार अति विपन्न अर्थात् रातो कार्ड भएका परिवार, पूर्ण अशक्त अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा उनीहरूको परिवार, एचआईभी सङ्क्रमित व्यक्ति तथा परिवार, MDR-TB का बिरामी तथा परिवार र कुष्ठरोगी तथा परिवारको योगदान रकम सरकारले व्यहोर्ने व्यवस्था छ।

त्यस्तै ७० वर्ष पुगेका ज्येष्ठ नागरिकलाई व्यक्तिगत रूपमा निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गर्ने व्यवस्था छ भने महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका तथा उनीहरूको परिवारका लागि योगदान रकममा ५० प्रतिशत छुट रहेको छ।

दर्ता गरेकै दिनदेखि उपचार पाइन्छ?

अनलाइन दर्ता र रकम भुक्तानी सम्पन्न हुँदैमा स्वास्थ्य बीमा सेवा तत्कालै सुरु हुँदैन। बोर्डले सदस्यता दर्ताका लागि निश्चित चक्र निर्धारण गरेको छ।

उदाहरणका लागि भदौ महिनामा नयाँ स्वास्थ्य बीमा गर्ने व्यक्तिको सेवा कात्तिक १ गतेदेखि सक्रिय हुन्छ। असोजमा आबद्ध भए मंसिर १ गतेदेखि र कात्तिकमा आबद्ध भए पुस १ गतेदेखि सेवा सुरु हुन्छ। त्यसैले बीमा गरेपछि आफ्नो सेवा क्रियाशील हुने मिति पनि जाँच्नु आवश्यक हुन्छ।

बीमाले सबै उपचार पूर्ण रूपमा निःशुल्क हुन्छ?

स्वास्थ्य बीमा सुविधा तोकिएका सेवा, औषधि र उपचारमा नियमअनुसार प्रयोग हुन्छ। सबै अवस्थामा सम्पूर्ण खर्च शून्य हुन्छ भन्ने होइन।

हालको व्यवस्थाअनुसार केही सेवामा सहभुक्तानी (Copayment) लागू हुन्छ। बोर्डका अनुसार १५ शैयाभन्दा माथिका सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा तोकिएका सेवामा सामान्य बीमितले १० प्रतिशत र गैरसरकारी सेवा प्रदायकमा २० प्रतिशतसम्म सहभुक्तानी गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। लक्षित वर्ग तथा सरकारले छुट दिएका समूह र केही आधारभूत, आकस्मिक तथा तोकिएका सेवामा भने यो व्यवस्था लागू हुँदैन।

पहिल्यै स्वास्थ्य बीमा गरेकाले के गर्ने?

पहिलेदेखि नै स्वास्थ्य बीमामा आबद्ध परिवारले पनि HIB e-Portal मा आफ्नो पुरानो विवरण जोड्न सक्छन्। त्यसका लागि परिवारमूलीको स्वास्थ्य बीमा नम्बर र परिवारको अर्को एक सदस्यको स्वास्थ्य बीमा नम्बर प्रयोग गरी पुरानो विवरण पहिचान गर्ने सुविधा पोर्टलमा उपलब्ध छ।

स्वास्थ्य बीमा बोर्डले २०८३ भदौ २६ गते पुराना बीमितलाई KYC अद्यावधिक गर्नुपर्ने सम्बन्धी सूचना समेत जारी गरेको छ।

समस्या आए कहाँ सम्पर्क गर्ने?

HIB e-Portal मै आफ्नो प्रदेश र जिल्ला छानेर सम्बन्धित जिल्ला दर्ता अधिकारीको सहायता डेस्कको सम्पर्क विवरण हेर्न सकिन्छ। स्वास्थ्य बीमा बोर्डले आफ्नो वेबसाइटमा ‘हेलो स्वास्थ्य बीमा’ निःशुल्क हटलाइन ११६१ समेत उपलब्ध गराएको छ।

यसरी इन्टरनेट र मोबाइलको पहुँच भएका नागरिकले घरमै बसेर खाता खोल्ने, परिवारका सदस्यको विवरण भर्ने, आवश्यक विवरण पेश गर्ने र शुल्क तिर्नेसम्मको स्वास्थ्य बीमा प्रक्रिया अनलाइनबाटै अघि बढाउन सक्छन्।

आधिकारिक अनलाइन दर्ता: HIB e-Portal — नयाँ परिवार दर्ता