‘नेपाल फर्किने मन छ, तर फर्किएपछि के गर्ने?’ विदेशमा जीवन बिताएका नेपालीहरूको साझा दोधार
नेपाल फर्किने मन छ, तर फर्किएपछि के गर्ने?’ विदेशमा जीवन बिताएका नेपालीहरूको साझा दोधार
*वर्षौँ विदेशमा बिताएका नेपालीहरूलाई स्वदेश फर्किने चाहना त छ, तर फर्किएपछि कसरी जीवन बिताउने भन्ने चिन्ता पनि उत्तिकै छ। अनुराधा पौडेलले सामाजिक सञ्जालमा साझा गरेको अनुभूतिले विदेशमा रहेका नेपालीहरूको स्वदेश फर्किने चाहना, चुनौती र सम्भावनाबारे महत्त्वपूर्ण बहस अघि सारेको छ।*
*काठमाडौं।* जीवनका धेरै वर्ष विदेशमा काम गरेर बिताएपछि आफ्नै देश फर्किने, बाँकी जीवन परिवार, समाज र जन्मभूमिको नजिक रहेर बिताउने चाहना धेरैको हुन सक्छ। तर लामो समय विदेशमा बसेर त्यहाँको जीवनशैलीमा अभ्यस्त भइसकेकाहरूका लागि नेपाल फर्किने निर्णय त्यति सजिलो नहुन सक्छ।
आफ्नै माटोको माया एकातिर छ, अर्कोतिर विदेशमा स्थापित जीवनशैली, सुविधा, स्वास्थ्य सेवा र दैनिक सहजता छ। नेपाल फर्किएपछि के गर्ने, कसरी बस्ने र बदलिएको समाजसँग कसरी घुलमिल हुने भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।
यस्तै अनुभव र दोधारलाई अनुराधा पौडेलले सामाजिक सञ्जालमार्फत साझा गरेकी छन्।
*‘जीवनको उत्तरार्धमा नेपाल फर्किने मन छ, तर मनमा अनेक दोधार छन्। आफ्नै देशमा, आफ्नै माटोमा, बाँकी जीवन बिताउने चाहना अझै मरेको छैन,’* उनले लेखेकी छन्।
पौडेलको यो अभिव्यक्ति व्यक्तिगत अनुभवमा आधारित भए पनि यसले लामो समय विदेशमा बसेका नेपालीहरूको स्वदेश फिर्ती र पुनःस्थापनासँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ।
### जीवन पैसाका लागि मात्र होइन
पौडेलका अनुसार उनका केही साथीहरू नेपाल फर्किसकेका छन्। कसैले नयाँ घर बनाएका छन्, कोही राजनीतिमा सक्रिय भएका छन् भने कतिपयले सानातिना व्यापार व्यवसाय सुरु गरेर आफ्नै तरिकाले जीवन बिताइरहेका छन्।
विदेशमा परिवारका सदस्य भए पनि नेपालमै बसेर आफ्नो रुचिअनुसार जीवन अघि बढाउनेहरू पनि छन्।
उनीहरूलाई देख्दा पौडेललाई लाग्छ, जीवनको उद्देश्य पैसा कमाउनु मात्र रहेनछ। मानिसका लागि आत्मसन्तुष्टि, स्वतन्त्रता, आफ्नो चाहनाअनुसार बाँच्ने अवसर र समाजसँगको सम्बन्ध पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेछन्।
तर आफू भने अझै निर्णयमा पुग्न नसकेको उनी बताउँछिन्।
जीवनका महत्त्वपूर्ण वर्ष विदेशमा बिताएपछि त्यहाँको व्यवस्था, नियम, सुविधा र जीवनशैलीसँग अभ्यस्त भइसकेको अवस्थामा नेपाल फर्केर फेरि नयाँ वातावरणमा घुलमिल हुन सकिएला कि नसकिएला भन्ने प्रश्नले उनलाई अल्झाएको छ।
### नेपाल फर्किएपछि जीवन कति सहज होला?
पौडेलले स्वदेश फर्किने निर्णयमा आर्थिक अवस्था मात्रै नभई स्वास्थ्य, मौसम, दैनिक सुविधा, सार्वजनिक सेवाको सहजता र सामाजिक व्यवहारले पनि प्रभाव पार्ने उल्लेख गरेकी छन्।
विदेशमा समय, नियम र व्यवस्थाअनुसार काम गर्ने बानी परेकाहरूका लागि नेपालमा सामान्य काम गर्नसमेत विभिन्न कार्यालय धाउनुपर्ने वा चिनजानको सहयोग खोज्नुपर्ने अवस्था चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने उनको अनुभव छ।
नेपाल भ्रमणका क्रममा भोगेका कतिपय अनुभवले पनि उनलाई यस विषयमा सोच्न बाध्य बनाएको छ।
विदेशमा रहँदा मनमा बनाएको नेपालको चित्र र फर्किएपछि भेटिने वास्तविकता फरक हुन सक्ने उनको चिन्ता छ।
उनले नेपाल फर्केर गएका केही साथीहरूको अनुभवसमेत उल्लेख गरेकी छन्।
ती साथीहरूका अनुसार सुरुका केही महिना नेपालमा रमाइलो लागे पनि त्यसपछि दैनिक जीवन कसरी अघि बढाउने भन्ने प्रश्न आउन सक्छ।
### बदलिएको समाजमा पुरानो अपनत्व पाइएला?
पौडेलले उठाएको अर्को महत्त्वपूर्ण विषय हो, बदलिएको नेपाली समाज र सामाजिक सम्बन्ध।
वर्षौँअघि विदेश जाँदा छाडेको समाज र अहिलेको नेपाली समाज धेरै फरक भइसकेको उनको बुझाइ छ।
पुराना साथीहरू कोही विदेशिएका छन्, कोही वृद्ध अवस्थामा पुगेका छन् भने कतिपय अब जीवित छैनन्। पहिलेका सम्बन्ध, छिमेक र सामाजिक वातावरण पनि बदलिएका छन्।
यस्तो अवस्थामा वर्षौँपछि फर्किने व्यक्तिले पुरानै आत्मीयता र अपनत्व महसुस गर्न सक्लान् कि नसक्लान् भन्ने प्रश्न उनले उठाएकी छन्।
घर बनाउँदैमा सहज जीवनको सुनिश्चितता नहुने उनको धारणा छ। घरको हेरचाह, दैनिक व्यवस्थापन, स्वास्थ्य र सामाजिक सहयोगको आवश्यकता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने उनी बताउँछिन्।
### विदेशमा सिकेको सीप र अनुभव नेपालका लागि किन उपयोग नगर्ने?
पौडेलको लेखको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष भनेको स्वदेश फर्किने नेपालीहरूले जन्मभूमिका लागि गर्न सक्ने योगदान हो।
उनका अनुसार विदेशबाट फर्किन चाहने सबैको उद्देश्य ठूलो व्यापार सुरु गर्ने, घर बनाउने वा आरामदायी अवकाश जीवन बिताउने मात्रै नहुन सक्छ।
कतिपय मानिस आफूले विदेशमा आर्जन गरेको ज्ञान, अनुभव, सीप र समय आफ्नै गाउँठाउँ र समुदायका लागि उपयोग गर्न चाहन्छन्।
यसका लागि उनले विभिन्न सम्भावनासमेत प्रस्तुत गरेकी छन्।
कसैले गाउँमा पुस्तकालय खोल्न वा सञ्चालन गर्न सहयोग गर्न सक्छन्। कसैले सामुदायिक मिडियाथेक स्थापना गर्न सक्छन् भने अरूले बालबालिकालाई भाषा, प्रविधि वा अन्य व्यावहारिक सीप सिकाउन सक्छन्।
त्यसैगरी स्वास्थ्य, शिक्षा, वातावरण, सामाजिक सेवा र सामुदायिक विकासमा पनि विदेशबाट फर्किएका व्यक्तिहरूको अनुभव उपयोगी हुन सक्ने उनको विश्वास छ।
विदेशमा सिकेका राम्रा अभ्यास, काम गर्ने संस्कार र व्यावसायिक अनुभव आफ्नै समाजमा बाँड्न सकिने सम्भावनालाई उनले विशेष महत्त्व दिएकी छन्।
### स्थानीय सरकारले पहल गरे स्वदेश फर्किने निर्णय सहज हुन सक्छ
पौडेलले विदेशमा लामो समय बिताएका र नेपाल फर्किन इच्छुक व्यक्तिहरूलाई सहयोग गर्ने व्यवस्थित कार्यक्रमको आवश्यकता औँल्याएकी छन्।
उनका अनुसार सरकारले यस्ता व्यक्तिहरूको ज्ञान, सीप, अनुभव र रुचिलाई देशको आवश्यकता तथा स्थानीय विकाससँग जोड्न सके स्वदेश फर्किने निर्णय लिन धेरैलाई सहज हुन सक्छ।
विशेषगरी गाउँपालिका र नगरपालिकाले विदेशबाट फर्किन चाहने व्यक्तिहरूको विवरण राख्ने, उनीहरूको सीप र रुचि पहिचान गर्ने तथा स्थानीय परियोजनासँग जोड्ने व्यवस्था गर्न सक्ने उनको सुझाव छ।
त्यसैगरी पुस्तकालय, सामुदायिक केन्द्र, शिक्षा र सामाजिक सेवाका गतिविधिमा सहकार्य गर्ने अवसर उपलब्ध गराउन सकिने उनको भनाइ छ।
आवश्यकताअनुसार बसोबास, स्वास्थ्य सेवा र स्थानीय सुविधाबारे सूचना उपलब्ध गराउने व्यवस्था पनि उपयोगी हुन सक्ने उनले उल्लेख गरेकी छन्।
*‘हामीले सरकारबाट सबै कुरा खोजेका होइनौँ। अवसर र सहकार्यको एउटा भरपर्दो बाटो मात्र पाए पनि आफ्नो बाँकी जीवन केही अर्थपूर्ण काममा लगाउन सकिन्थ्यो कि भन्ने हो,’* उनले लेखेकी छन्।
उनको यो प्रस्तावले विदेशबाट फर्किने नेपालीहरूलाई रोजगारी वा लगानीको दृष्टिकोणबाट मात्रै नभई ज्ञान, सीप, अनुभव र सामाजिक योगदानका सम्भावित स्रोतका रूपमा पनि हेर्नुपर्ने बहस अघि सारेको छ।
### फर्किन चाहनेलाई आर्थिक सुविधासँगै सम्मान र अपनत्व पनि चाहिन्छ
पौडेलले सामाजिक सञ्जालमा देखिने गालीगलौज, कटुता र असहिष्णुताप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेकी छन्।
उनका अनुसार विचार फरक हुनु स्वाभाविक भए पनि एकअर्काप्रतिको सम्मान र संवादको संस्कार महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
लामो समय विदेश बसेर फर्किने नेपालीका लागि नेपाल केवल जन्मिएको देश मात्र होइन, आत्मीयता, सम्मान र अपनत्व महसुस गर्न सकिने ठाउँ पनि हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।
विदेशमा जतिसुकै वर्ष बिताए पनि जन्मभूमिप्रतिको माया कम नहुने उनले उल्लेख गरेकी छन्।
### एक्लाएक्लै होइन, सामूहिक रूपमा केही गर्न सकिन्छ कि?
पौडेलले आफ्नो लेखको अन्त्यमा विदेशबाट नेपाल फर्किसकेका र फर्किन चाहने दुवै समूहका नेपालीलाई अनुभव तथा योजना साझा गर्न आग्रह गरेकी छन्।
नेपाल फर्केर बसेकाहरूलाई त्यहाँको जीवन कस्तो भइरहेको छ, नयाँ वातावरणमा समायोजन हुन कत्तिको सहज भयो भन्ने प्रश्न सोधेकी छन्।
त्यसैगरी फर्किने तयारीमा रहेकाहरूलाई नेपाल पुगेपछि के गर्ने योजना छ भनेर सोधेकी छन्।
उनले विदेशमा लामो समय बिताएका नेपालीहरू मिलेर कुनै सामूहिक योजना वा सामाजिक पहल सुरु गर्न सकिने सम्भावनाबारे पनि छलफल गर्न आह्वान गरेकी छन्।
*‘यो जुनीमा अलिकति भए पनि आफू जन्मेको माटोका लागि केही गर्न सकिन्छ कि,’* भन्ने उनको चाहना छ।
उनले सामूहिक प्रयासको महत्त्व औँल्याउँदै लेखेकी छन्, *‘एक्लाएक्लै भन्दा सामूहिक कामले नतिजा राम्रो दिन्छ। समूहमा हिँड्दा टाढा पुग्न सकिन्छ।’*
पौडेलको यो अनुभूतिले एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न अघि सारेको छ—विदेशमा जीवनका धेरै वर्ष बिताएका नेपालीहरूलाई स्वदेश फर्किन प्रेरित गर्न र उनीहरूको अनुभव देशका लागि उपयोग गर्न नेपालले कस्तो वातावरण निर्माण गर्नुपर्ला?
स्वदेश फर्किने निर्णय व्यक्तिगत भए पनि फर्किएपछिको जीवन सहज, सम्मानजनक र अर्थपूर्ण बनाउन परिवार, समुदाय, स्थानीय सरकार र सम्बन्धित निकायको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ।
देश फर्किने चाहनालाई व्यवहारमा बदल्न सकिने अवसर सिर्जना भए विदेशमा आर्जन गरेको ज्ञान, सीप र अनुभव आफ्नै समाजको विकासमा योगदान दिने माध्यम बन्न सक्छ।
*स्रोत : अनुराधा पौडेलले फेसबुकमा सार्वजनिक गरेको व्यक्तिगत विचार तथा अनुभवमा आधारित।*
