बेलायतले विदेशबाट केयर गिभरको नयाँ भर्ती रोक्यो, विद्यार्थीका डिपेन्डेन्ट र ग्राजुएट भिसामा पनि कडाइ

केयर वर्करसम्बन्धी नयाँ नियम २२ जुलाई २०२५ देखि लागू भएको हो। बेलायतभित्र रहेका केही कामदारका लागि भने जुलाई २०२८ सम्म सीमित संक्रमणकालीन व्यवस्था छ। विद्यार्थीले अध्ययनपछि पाउने दुई वर्षको ग्राजुएट भिसा जनवरी २०२७ देखि मात्रै १८ महिनामा झर्नेछ।

काठमाडौं। बेलायतले विदेशमा रहेका व्यक्तिलाई केयर वर्कर र सिनियर केयर वर्करका रूपमा नयाँ भिसा दिएर ल्याउने व्यवस्था बन्द गरेको छ। बेलायत सरकारले आप्रवासन घटाउने र स्वास्थ्य तथा सामाजिक हेरचाह क्षेत्रमा स्वदेशभित्रै कामदार विकास गर्ने नीतिअन्तर्गत यो व्यवस्था लागू गरेको हो।

नयाँ नियम २२ जुलाई २०२५ देखि लागू भएको हो। त्यसपछि बेलायतबाहिर रहेका व्यक्तिले ‘केयर वर्कर’ र ‘सिनियर केयर वर्कर’ पदका आधारमा स्किल्ड वर्कर भिसाको नयाँ आवेदन दिन पाउँदैनन्। यसले नेपाललगायत विदेशबाट नयाँ केयर वर्कर लैजाने प्रक्रिया रोकेको छ।

तर बेलायतले सम्पूर्ण ‘हेल्थ एन्ड केयर वर्कर भिसा’ बन्द गरेको भने होइन। चिकित्सक, नर्स तथा योग्यतासहितका अन्य स्वास्थ्यकर्मीका लागि यो भिसा मार्ग अझै खुला छ। बन्द गरिएको व्यवस्था मुख्यतः केयर वर्कर र सिनियर केयर वर्कर पदबाट बेलायतबाहिर रहेका नयाँ आवेदक ल्याउने प्रक्रियासँग सम्बन्धित छ।

बेलायतभित्र रहेकालाई सीमित अवसर

बेलायतमा वैधानिक रूपमा बसिरहेका केही व्यक्तिले भने निश्चित सर्त पूरा गरेर केयर वर्कर वा सिनियर केयर वर्कर भिसामा परिवर्तन गर्न सक्नेछन्। यस्तो संक्रमणकालीन व्यवस्था २२ जुलाई २०२८ सम्म कायम रहने बेलायत सरकारको नियममा उल्लेख छ।

भिसा परिवर्तन गर्न चाहने व्यक्ति आफूलाई स्पोन्सर गर्ने रोजगारदातासँग कम्तीमा तीन महिनादेखि कानुनी रूपमा कार्यरत भएको हुनुपर्छ। पहिलेदेखि केयर वर्कर भिसामा रहेका व्यक्तिका लागि पनि भिसा नवीकरण वा रोजगारदाता परिवर्तनसम्बन्धी छुट्टै संक्रमणकालीन व्यवस्था छ।

यसकारण “बेलायतमा केयर वर्कर भिसा पूर्ण रूपमा बन्द भयो” भन्नुभन्दा “बेलायतबाहिरबाट नयाँ केयर वर्कर भर्ती गर्ने बाटो बन्द भयो” भन्नु तथ्यगत रूपमा सही हुन्छ।

अधिकांश विद्यार्थीले परिवार लैजान नपाउने

बेलायतले अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीका आश्रित अर्थात् डिपेन्डेन्टसम्बन्धी नियम यसअघि नै कडा बनाइसकेको छ। १ जनवरी २०२४ वा त्यसपछि सुरु हुने अधिकांश स्नातकोत्तर पाठ्यक्रमका विद्यार्थीले श्रीमान् वा श्रीमती तथा छोराछोरीलाई डिपेन्डेन्टका रूपमा लैजान पाउँदैनन्।

तर यो सुविधा पीएचडी विद्यार्थीमा मात्र सीमित छ भन्नु पूर्ण रूपमा सही हुँदैन। पीएचडी वा अन्य डक्टरेटसँगै अनुसन्धानमा आधारित उच्च शिक्षा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले पनि आवश्यक सर्त पूरा गरेमा परिवार लैजान सक्छन्। छ महिनाभन्दा लामो पाठ्यक्रमका लागि सरकारी छात्रवृत्ति वा सरकारी प्रायोजनमा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थीलाई पनि आश्रित लैजान अनुमति हुन सक्छ।

सामान्य पढाइमा आधारित मास्टर्स तहका अधिकांश विद्यार्थीले भने परिवार लैजान पाउँदैनन्। बेलायत सरकारका अनुसार यो नियम लागू भएपछि विद्यार्थीका आश्रितबाट आउने भिसा आवेदन उल्लेख्य रूपमा घटेको छ।

ग्राजुएट भिसा अहिले नै १८ महिनामा झरेको होइन

बेलायतमा अध्ययन पूरा गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीले निश्चित अवधिसम्म बसेर काम खोज्न वा काम गर्न पाउने ‘ग्राजुएट भिसा’को अवधि घटाउने निर्णय पनि गरिएको छ।

तर २० जुलाई २०२६ सम्मको नियमअनुसार ३१ डिसेम्बर २०२६ भित्र आवेदन दिने स्नातक वा स्नातकोत्तर तहका योग्य विद्यार्थीले अझै दुई वर्षको ग्राजुएट भिसा पाउँछन्। १ जनवरी २०२७ वा त्यसपछि आवेदन दिनेको हकमा यो अवधि १८ महिना हुनेछ। पीएचडी वा अन्य डक्टरेट पूरा गरेका विद्यार्थीले भने तीन वर्षको ग्राजुएट भिसा पाउने व्यवस्था कायम रहनेछ।

त्यसैले अध्ययनपछि काम गर्न पाउने अवधि अहिले नै दुई वर्षबाट डेढ वर्षमा घटिसकेको भन्ने विवरण सही होइन। नयाँ १८ महिने व्यवस्था जनवरी २०२७ देखि मात्र लागू हुनेछ।

स्थायी बसोबासको १० वर्षे व्यवस्था अझै प्रस्तावकै चरणमा

बेलायत सरकारले स्थायी बसोबास अर्थात् ‘इन्डेफिनिट लिभ टु रिमेन’ प्राप्त गर्न लाग्ने सामान्य अवधि पाँच वर्षबाट १० वर्ष बनाउने नीति अघि सारेको छ। सरकारले व्यक्तिको आम्दानी, योगदान, सार्वजनिक सेवा तथा बेलायती समाजमा समायोजनका आधारमा अवधि घट्न वा बढ्न सक्ने ‘अर्न्ड सेटलमेन्ट’ प्रणाली प्रस्ताव गरेको छ।

तर यो व्यवस्था सबै स्किल्ड वर्करका लागि लागू भइसकेको वर्तमान नियम होइन। २० जुलाई २०२६ सम्मको आधिकारिक जानकारीअनुसार स्किल्ड वर्कर वा हेल्थ एन्ड केयर वर्कर भिसामा लगातार पाँच वर्ष बसेर आवश्यक सर्त पूरा गरेका व्यक्तिले स्थायी बसोबासका लागि आवेदन दिन सक्छन्। १० वर्षे आधारभूत अवधि लागू गर्ने प्रस्तावमाथिको परामर्शपछि थप कानुनी परिवर्तन आउन बाँकी छ।

मौसमी कामदार भिसा पूर्ण रूपमा बन्द भएको छैन

बेलायतको ‘सिजनल वर्कर भिसा’ अहिले पनि सञ्चालनमा छ। यसअन्तर्गत बागवानी तथा कृषि क्षेत्रमा अधिकतम छ महिना र पोल्ट्री उत्पादनमा निश्चित अवधिका लागि विदेशी कामदार लैजान सकिन्छ। आवेदकसँग बेलायत सरकारबाट स्वीकृत योजना सञ्चालकले जारी गरेको स्पोन्सरसिप प्रमाणपत्र हुनुपर्छ।

बेलायत सरकारको हालको आधिकारिक भिसा पृष्ठमा नेपाली नागरिकलाई मात्र लक्षित गरेर सिजनल वर्कर भिसा पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको उल्लेख छैन। त्यसैले “नेपालीका लागि बेलायतको मौसमी कामदार भिसा बन्द भयो” भन्ने दाबीलाई आधिकारिक सरकारी सूचना नहुँदासम्म तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन।

स्वीकृत योजना सञ्चालकले कुनै निश्चित देशमा भर्ती नगर्न सक्छ वा भर्ती संख्या सीमित गर्न सक्छ। तर कुनै कम्पनीको भर्ती नीति र बेलायत सरकारको भिसा बन्द गर्ने निर्णय एउटै विषय होइन।

बेलायतको खुद आप्रवासन घट्दै

बेलायतको राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयका अनुसार डिसेम्बर २०२५ मा समाप्त भएको एक वर्षमा बेलायतको दीर्घकालीन खुद आप्रवासन एक लाख ७१ हजार अनुमान गरिएको छ। यो डिसेम्बर २०२४ मा समाप्त भएको वर्षको संशोधित तीन लाख ३१ हजारको तुलनामा लगभग आधा हो।

‘नेट माइग्रेसन’ वा खुद आप्रवासन भन्नाले एक वर्षमा लामो समयका लागि बेलायत आएका र बेलायतबाट बाहिरिएका व्यक्तिको संख्याबीचको अन्तर बुझिन्छ। यसको अर्थ सबै व्यक्ति भिसा सकिएपछि नफर्किएको भन्ने होइन। त्यसैले “नौ लाख विदेशी बेलायत गएर फर्किएनन्” भन्ने व्याख्याले खुद आप्रवासनको तथ्यांकलाई सही रूपमा प्रस्तुत गर्दैन।

काम लगाइदिने नाममा पैसा नतिर्न सरकारको चेतावनी

बेलायत सरकारले स्वास्थ्य तथा सामाजिक हेरचाह क्षेत्रमा काम खोज्ने व्यक्तिलाई काम मिलाइदिएबापत भर्ती शुल्क नतिर्न चेतावनी दिएको छ। आधिकारिक निर्देशिकाअनुसार कुनै भर्ती एजेन्सीले बेलायतमा काम खोजिदिएबापत शुल्क माग्नु हुँदैन। यस्तो शुल्क मागिएमा त्यो ठगी वा गैरकानुनी काम हुन सक्ने सरकारको चेतावनी छ।

बेलायत जान चाहने नेपालीले कुनै रोजगार प्रस्ताव स्वीकार गर्नुअघि निम्न विषय जाँच गर्नुपर्छः

• रोजगारदाता बेलायत सरकारको आधिकारिक लाइसेन्सप्राप्त स्पोन्सर सूचीमा छ वा छैन;
• दिइएको सर्टिफिकेट अफ स्पोन्सरसिप वास्तविक हो वा होइन;
• प्रस्तावित पदका लागि विदेशबाट नयाँ आवेदन दिन मिल्छ वा मिल्दैन;
• तलब, काम गर्ने समय र कार्यस्थल लिखित सम्झौतामा स्पष्ट छन् वा छैनन्;
• भर्ती शुल्क, स्पोन्सरसिप शुल्क वा जागिर सुरक्षित गरिदिने नाममा अस्वाभाविक रकम मागिएको छ वा छैन।

बेलायतको लाइसेन्सप्राप्त रोजगारदाता तथा स्पोन्सरको सूची यूके भिसा तथा अध्यागमन विभागले नियमित रूपमा अद्यावधिक गर्छ। १७ जुलाई २०२६ मा पनि उक्त सूची अद्यावधिक गरिएको थियो।

केयर वर्करका रूपमा विदेशबाट नयाँ भर्ती रोकिएपछि कसैले ठूलो रकम लिएर नेपालबाट नयाँ केयर वर्कर भिसामा बेलायत पठाउने दाबी गरेमा विशेष सावधानी अपनाउन आवश्यक छ। भिसा र रोजगारीसम्बन्धी निर्णय गर्दा बेलायत सरकार तथा नेपाल सरकारका आधिकारिक निकायबाट सूचना पुष्टि गरेर मात्र प्रक्रिया अगाडि बढाउनु सुरक्षित हुन्छ।