मध्यपूर्व अहिले गम्भीर क्षेत्रीय तनावको चपेटामा छ। सुरक्षा चिन्ता र अनिश्चितताका कारण यस क्षेत्रमा सामान्य जनजीवन प्रभावित हुनुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय विमान कम्पनीहरूले पनि आफ्ना उडानहरू रद्द वा स्थगित गरेका छन्। यसको प्रत्यक्ष प्रभाव नेपालमा पनि देखिन थालेको छ। हवाई क्षेत्र आंशिक रूपमा प्रभावित हुँदा कतार, दुबई, दमाम लगायतका गन्तव्यका उडानहरू रद्द भएका छन्। उडान रद्द हुनाले मध्यपूर्वमा जान तयारीमा रहेका र त्यहाँबाट स्वदेश फिर्ता हुन चाहने नेपालीहरू प्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएका छन्। यसले समग्र क्षेत्रमा अन्योल र त्रासको वातावरण सिर्जना गरेको छ। थप चिन्ता श्रम स्वीकृति र नवीकरणमा भएको अन्योलताको कारण पनि छ।

यद्यपि यो सङ्कट राजनीतिक र सुरक्षा विषयसँग जोडिएको भए पनि यसको सबैभन्दा ठुलो मानवीय असर भने त्यहाँ कार्यरत लाखौँ नेपाली श्रमिकमाथि परेको छ।

मध्यपूर्वमा कति नेपाली छन्? — तथ्याङ्क के भन्छ

मध्यपूर्व र खाडी सहयोग परिषद् (GCC) का देशहरू नेपाली श्रमिकका लागि प्रमुख गन्तव्य हुन्। परराष्ट्र मन्त्रालय र वैदेशिक रोजगार विभागको पछिल्लो (मार्च २०२६) तथ्याङ्क अनुसार यी क्षेत्रमा कम्तीमा १७ लाख २९ हजार २८८ नेपाली श्रमिकहरू कानुनी रूपमा कार्यरत छन्। हजारौँ नेपाली भिजिट भिसामा वा गैरकानुनी ढङ्गले पनि बस्ने हुनाले वास्तविक तथ्याङ्क पाउन मुस्किल नै छ।

स्रोत: परराष्ट्र मन्त्रालय / वैदेशिक रोजगार विभाग (DoFE),

तर विभिन्न अनुमानका अनुसार यो संख्या वास्तवमा २० देखि २५ लाखसम्म पुग्न सक्छ। किनभने माथिको तथ्याङ्क केवल कानुनी रूपमा श्रम स्वीकृति लिएर गएकाहरूको मात्र हो।

२. कागजविहीन श्रमिक: लुकेको ठूलो सङ्कट

तथ्याङ्कले मात्र पूर्ण चित्र देखाउँदैन। हजारौँ नेपालीहरू श्रम स्वीकृति बिना, वा भिसाको म्याद नाघेर अवैध रूपमा काम गरिरहेका छन्। विशेष गरी भारत हुँदै अनौपचारिक बाटो प्रयोग गरेर जाने श्रमिकहरू प्रायः सरकारी तथ्याङ्कमा समेटिँदैनन्। यस्ता श्रमिकहरू कानुनी सुरक्षा, स्वास्थ्य सेवा, बीमा तथा श्रम अधिकारबाट वञ्चित हुने जोखिममा हुन्छन्।

वैध कागज नभएका श्रमिकको अवस्था अझ कठिन छ:

• श्रम विवादमा कानुनी सहायता पाउँदैनन्।

• दुर्घटना परे बीमा वा क्षतिपूर्ति पाउँदैनन्।

• कुनै पनि बेला पक्राउ परी निर्वासित हुन सक्छन्।

• नियोक्ताको शोषण र दुर्व्यवहारको सामना गर्न बाध्य छन्।

• कूटनीतिक वा कानुनी सहायता पाउन अत्यन्त कठिन हुन्छ।

धेरैजसो कागजविहीन श्रमिक मानव तस्करी वा ठगी दलालमार्फत विदेश पुगेका हुन्छन्। सङ्कटको अवस्थामा उनीहरू सबैभन्दा बढी असुरक्षित समूहमा पर्छन्।

३. उडान अवरोध र हालको प्रभाव

हालको तनावले नेपाली श्रमिकमाथि धेरै किसिमले असर पारेको छ:

• नयाँ श्रमिकहरूको आवतजावत रोकियो — उडान रद्द हुँदा रोजगारीमा जान तयारी गरेकाहरू अलपत्र परेका छन्।

• स्वदेश फिर्ता हुन कठिन — फर्कन चाहनेहरूले वैकल्पिक उडान र महँगो टिकटको सामना गर्नुपरिरहेको छ।

• रोजगारी अनिश्चित — केही क्षेत्रमा काम ठप्प हुने वा कटौती हुने अवस्था आएको छ।

• दैनिक खर्च बढ्यो — आपूर्ति प्रणालीमा अवरोधका कारण उपभोग्य वस्तुको मूल्यवृद्धि भएको छ।

• सम्पर्क अवरोध — परिवारसँग नियमित सम्पर्कमा पनि कठिनाइ बढेको छ।

सरकारी प्रतिक्रिया: नेपाल सरकारले मध्यपूर्वका तनावग्रस्त देशहरूका लागि नयाँ श्रम स्वीकृति जारी गर्न तत्कालका लागि स्थगन गरेको छ।

४. मानवीय दृष्टिकोण: संख्याभन्दा पर

मध्यपूर्वमा रहेका नेपालीहरू केवल विदेशी कामदार मात्र होइनन् — उनीहरू नेपालका हजारौँ परिवारको मुख्य आम्दानी स्रोत हुन्।

देशभित्र पर्याप्त रोजगारी अभावका कारण प्रत्येक वर्ष ठुलो संख्यामा युवा विदेशिने गरेका छन्। प्रतिवर्ष करिब ५ लाख ८० हजार युवा श्रम बजारमा प्रवेश गर्छन् तर देशभित्र करिब ८०,००० मात्र रोजगारी उपलब्ध छ।

के गर्नुपर्छ? — तत्काल आवश्यकता

• सङ्कटग्रस्त क्षेत्रमा रहेका नेपाली श्रमिकलाई तत्काल कूटनीतिक सम्पर्क र संरक्षण प्रदान गर्नु।

• उडान अवरोधको समयमा वैकल्पिक स्वदेश फिर्ती व्यवस्था मिलाउनु।

• आपत्कालीन सहयोग संयन्त्र सक्रिय गरी विश्वसनीय जानकारी उपलब्ध गराउनु।

• कागजविहीन श्रमिकका लागि नियमितीकरण अभियान वा सुरक्षाको ग्यारेन्टी गर्नु।

• खाडीमा रहेका नेपालीका लागि सङ्कट कोष (Emergency Fund) स्थापना गर्नु।

📞 नेपाली दूतावास सम्पर्क नम्बर

तथ्याङ्क स्रोत: वैदेशिक रोजगार विभाग (DoFE) · परराष्ट्र मन्त्रालय · नेपाल श्रम प्रवासन प्रतिवेदन २०२४ · ILO · नेपाल राष्ट्र बैंक

© २०२६ जीबिको मिडिया · jibiko.com